Międzynarodowy Dzień Lasów

“Czerwony kapturek”, “Jaś i Małgosia”, “Królewna Śnieżka”. Bohaterowie wielu bajek żyją otoczeni lasem. Jeszcze kilka wieków temu pokrywały one większość Europy. Człowiek współfunkcjonował z nieokiełznaną naturą, godził się z wytyczonym przez nią rytmem. Dzikie knieje w wielu kulturach uznawano za przestrzeń tajemniczą, poniekąd magiczną albo sakralną. Tajgi, dżungle, puszcze szanowano, z ich dobra korzystano z umiarkowaniem i wdzięcznością, oddając przyrodzie z nadmiarem za to, co ważono się wziąć na własny użytek.

Gwałtowne wylesianie nastąpiło w XIX i XX wieku. Obecnie na jednego mieszkańca świata przypada średnio około 0,62 ha lasu, to mniej więcej tyle, ile powierzchnia jednego boiska piłkarskiego. Największym na człowieka areałem leśnym mogą cieszyć się ludzie zamieszkujący Rosję. W Polsce mamy około 0,25 ha lasu na mieszkańca.

Decyzją ONZ w 2012 roku, 21 marca ustalono Międzynarodowym Dniem Lasów. Ma on na celu promowanie wiedzy na temat lasów i drzew, ich znaczenia oraz sposobów na ich ochronę.

Więcej na temat lasów

Ekosystemy leśne regulują klimat, wpływają na jakość wody i gleby, sprzyjają utrzymaniu bioróżnorodności i tworzeniu się zrównoważonych łańcuchów pokarmowych oraz rolno-spożywczych. Są źródłem drewna.

Najlepszą metodą na poznanie lasu jest regularne w nim przebywanie. Będąc na łonie natury szybciej się relaksujemy, zwiększamy naszą kreatywność. By w pełni odkryć bogactwo lasu, warto włączyć wszystkie zmysły. Jego przestrzeń jest plastyczna, zmienia się wraz z porami roku.

Zimą przede wszystkim wzrok pozwoli tropić po śladach zwierzęta, rozróżniać pokroje drzew, podziwiać jaskrawe mchy i białe nitki “zamarzniętego oddechu” grzybów, czyli tzw. “anielskie włosy z lodu”. Wiosna jest eksplozją doznań. Porą, w której w łęgach, dąbrowach, buczynach zobaczymy w runie dywany kwiatów np. zawilca gajowego i ziarnopłonu. Generalnie w lasach, najpierw poczujemy leśne fiołki, potem konwalie. Zasmakować możemy sok z brzozy, młode liście buku lub jaskrawozielone igiełki świerku. Ptaki i płazy stają się wiosną tak głośne, że amatorzy ciszy lepiej, by poczekali z wyprawą do lasu do połowy lata. Po czasie lęgów robi się tam spokojniej. Niestety uciążliwe i hałasujące mogą okazać się wtedy owady, zwłaszcza muchówki długorogie np. komary, ale też krótkorogie, np. gzy. Na terenach około wyrębowych oko przyciągną wierzbówka kiprzyca, naparstnice. Nie zabraknie też pyszności, zbierać można: jagody, maliny, poziomki, jeżyny, orzechy, bukiew, grzyby, Te ostatnie wyrastają tym intensywniej, im więcej cukrów są w stanie pobrać od swoich żywicieli tj. drzew. A może ktoś z was miałby ochotę na smażoną, lekko posoloną dżdżownicę? Szacuje się, że na 1km2 leśnej gleb znajduje się około 100 ton tych pierścienic. Do robienia zapasów zabierają się także wiewiórki, myszarki, sójki, więc znów jest co poobserwować. Ponad to początek jesieni to rykowisko jeleni, ponownie nie jest cicho.

Nie wspomnieliśmy jeszcze nic o dotyku, ale chyba każde dziecko potwierdzi, że poznać jest niemal równoważne z dotknąć. Kora drzew, mech, przytulia czepna, błoto, kapiąca z drzew woda… Kto sprawdził zbliżenie z jeżynowymi pędami, wie jednak, że nie wszystko w lesie jest bezpieczne i przyjemne.

Przyda się znajomość i zachowanie pewnych zasad i leśnego savoir vivre:

  • Dostosuj ubiór od miejsca wycieczki. Latem pamiętaj, by dolne partie ciała okryć materiałem, przez który nie przebiją się kleszcze. Najlepiej wybrać jasne ubranie np. w kolorze baldooliwkowy. Bez problemu można na nim zobaczyć czarne punkciki, gdy dosiądą nas niechciani goście. Coś jaskrawego sprawi, że będzie się widocznym dla drwali, ale najlepiej w ogóle nie wchodzić do lasu, gdy trwa w nim wyrąb! Gdy chcesz obserwować zwierzynę, najlepiej nie zakładać niebieskiej odzieży. Wiele zwierząt jest daltonistami, często odróżniają tylko kolor niebieski i nie niebieski. 
  • Latem lepiej nie myj włosów przed pójściem do lasu. Wilgoć przyciąga komary.
  • Pojazd zostaw wyznaczonym miejscu.
  • Przemieszczaj się tak, by nie niszczyć przyrody. Nie kop, nie zrywaj trujących grzybów. Nie przechodź na wskroś przez młodnik lub szkółki drzew.
  • Z umiarem korzystaj z leśnych smakołyków. Uważaj przy tym na owoce z dolnych partii krzewów. (Istnieje kilkuprocentowe prawdopodobieństwo zarażenia się tasiemcem bąblowcowym.)
  • Nie zabieraj dużej ilości chrustu, którego nie potrzebujesz. Kora zawiera dużo składników odżywczych dla zwierząt.
  • Dbaj o czystość. Śmieci zabierz ze sobą. Resztki szkła pozostawione w runie mogą spowodować pożar. Nawet skórka od banana powinna wylądować z powrotem w plecaku, gdyż jest pokryta chemikaliami.
  • Lepiej nie wchodź do lasu w burzę lub wichurę.
  • Jeśli zastanie Cię w lesie deszcz, pamiętaj, że najlepsze schronienie dają drzewa iglaste np. świerki. Z liściastych woda pada, jakby dwa razy, gdyż gromadzi się na liściach a potem ścieka w kierunku pnia i ziemi.

W Polsce zaledwie 2% lasów znajduje się w obrębie parków narodowych. Choć istnieją poza nimi inne formy ochrony ekosystemów leśnych, to nadal możemy mówić o wielu zagrożeniach. Są to przede wszystkim:

  • niezrónoważona gospodarka drzewna (sadzenie monokultur drzew np. w Polsce ok. 60% udziału w lasach ma sosna, rozjeżdżanie gleby ciężkimi maszynami, intensywne stosowanie oprysków, nadmierny wyrąb);
  • kłusownictwo;
  • zmiany klimatyczne (susza, porywiste wiatry).

Poza przestrzeganiem wymienionymi wcześniej zasad, w ratowanie lasów możemy włączyć się przez 

– inicjatywy obywatelskie służące zachowaniu naturalnych ekosystemów leśnych. W Polesce działa np. https://www.fundacjalasnaturalny.pl .

– kupowanie produktów certyfikowanych, m.in. znakiem FSC,PEFC,RA, Blauer Engel, Ecolabel, Fairtrade

Więcej informacji

Peter Wohlleben “Instrukcja obsługi lasu”

Krzysztof J. Kwiatkowski “Survival po polsku”

Powiązane