Język SDG – zrozumiały czy budzący niechęć?

Jak mówić o Celach Zrównoważonego Rozwoju tak, żeby nie zanudzić, tylko naprawdę poruszyć? Jak unikać żargonu i docierać do ludzi – z emocją, prostym językiem i konkretem? W świecie, w którym każdy scroll liczy się bardziej niż treść, a język ekspertów budzi częściej ziewnięcie niż zaangażowanie – Cele Zrównoważonego Rozwoju potrzebują nowego głosu. Takiego, który nie brzmi jak raport z korporacji, tylko jak rozmowa z sąsiadem. Nie czekając na cudowne rozwiązanie – w prosty sposób opowiadamy historie, które poruszają, inspirują i… zmieniają codzienność. Bo SDG to nie skróty dla wtajemniczonych. To opowieść o nas wszystkich – tylko trzeba ją dobrze opowiedzieć.

W artykule znajdziecie praktyczne wskazówki, przykłady z naszej kampanii Planeta 2030 i trochę refleksji o tym, dlaczego niektóre komunikaty „nie klikają”. Skrócona wersja dostępna jest na stronie MSZ Polska Pomoc, a pełną przeczytacie poniżej. Miłej lektury!

Wchodząc na strony organizacji pozarządowych często znajdujemy bardzo dużo treści. Znajdujemy tam kolorowe koła, akronimy, grafiki przypominające wykresy z raportów. „SDG 1 – eliminacja ubóstwa. SDG 13 – działania na rzecz klimatu”. Wszystko wygląda profesjonalnie, analitycznie ale czy któreś z tych treści budzą jakiekolwiek uczucia w odbiorcach?

W świecie obecnej komunikacji, pełnym algorytmów, skrótów i formalnych deklaracji, coraz trudniej dotrzeć do odbiorcy. Szczególnie gdy mówimy o czymś ważnym, a z drugiej strony tak bardzo teoretycznym jak Cele Zrównoważonego Rozwoju. I właśnie tu zaczyna się problem. W wielu komunikatach treści kierowane są do ekspertów, ale żeby dotarły do szerszego odbiorcy, muszą  „mówić” językiem ludzi.

Cele Zrównoważonego Rozwoju (SDG – Sustainable Development Goals) mają wszystko, by stać się moralnym GPS-em XXI wieku. 17 celów. 169 wskaźników. Miliony stron raportów. Tysiące konferencji. Ale gdy przychodzi do komunikacji, zwłaszcza w mediach społecznościowych – coś się zacina. I to poważnie. Odbiorcy jak i konsultanci portali społecznościowych uważają, że treści SDG to język „lewicowej propagandy” który nijak się ma do dzisiejszych realnych potrzeb społeczeństwa. Często forma i komunikaty odbierane są jako technokratyczne, bezosobowe, pełne akronimów i KPI (key performance indicators, czyli kluczowe wskaźniki efektywności), który do zwykłego odbiorcy trafia jak obwieszczenie o zmianach w regulaminie. Czyli wcale.

„Redukcja nierówności społecznych poprzez wzmacnianie systemów partycypacji obywatelskiej” brzmi słusznie i bardzo profesjonalnie. Ale co to właściwie znaczy? Przekładając to na język ludzki mówimy: „Chcemy, żeby każdy – niezależnie od tego, skąd pochodzi – miał wpływ na decyzje, które go dotyczą.” I z tej różnicy nie wynika jedynie estetyka czy bezpośrednia forma. To różnica między realnym zaangażowaniem a obojętnością. Między kliknięciem „udostępnij” a scrollowaniem dalej, które przekłada się na ilość wyświetleń, dotarcie do odbiorców i zbudowanie zaangażowania.

Z badania, które przeprowadziliśmy pod koniec ubiegłego roku, wynika, że wielu odbiorców traktuje SDG jako „język korporacji”. Zbyt profesjonalny, zbyt suchy, zbyt nieosobisty. NGO, które próbują „przemycić” SDG w klasycznej formie – z listą celów i podcelów – trafiają na mur niezrozumienia. Zwłaszcza w świecie TikToka, gdzie liczą się 3 sekund uwagi, poczucie humoru i historia, często w formie kolokwialnej, którą da się poczuć, nie tylko zrozumieć. Dla wielu osób SDG to nie inspiracja – to skrótowiec, jak z dokumentacji bankowej. Brzmi jak coś z korporacyjnego raportu ESG, a nie inspirujący głos, który mówi: “hej, to Twoja sprawa. Ty też możesz mieć wpływ na to, jak i gdzie żyjemy”.

Ponieważ zbyt często mówimy językiem, który rozdziela, zamiast łączyć. Wchodząc na stronę organizacji pozarządowej, chcemy dowiedzieć się jak można pomóc światu. Klikamy pierwszy artykuł – i już w trzecim zdaniu mamy wrażenie, że zaglądamy do instrukcji obsługi kombajnu. „Wdrażanie SDG w kontekście wielopoziomowych polityk klimatycznych” … Ale co to właściwie oznacza? Zanim czytelnik dotrze do sedna, zniechęca się, zakładając: „To nie dla mnie. To dla ekspertów. Dla tych z ONZ, wielkich korporacji czy ministerstw.” I zamyka przeglądarkę.

A przecież SDG – Cele Zrównoważonego Rozwoju – zostały stworzone właśnie dla zwykłego człowieka. Dla tych osób, które na co dzień segregują śmieci, wybierają rower zamiast samochodu. Dla nauczycieli, którzy uczą dzieci o przyrodzie, dla ludzi gotujących obiad z resztek w lodówce, dla studentów, którzy protestują przeciwko wycince drzew. SDG to tak naprawdę nasza wspólna sprawa. Tylko… mało kto mówi o tym w zrozumiały sposób.

Wszyscy znamy uczucie, gdy czytając statystykę, która teoretycznie powinna robić wrażenie – ale zostaje w nas tylko przez chwilę? Na przykład: „1 na 9 osób na świecie cierpi z powodu głodu”. To fakt, który robi wrażenie – ale tylko na poziomie umysłu.

O wiele łatwiej wyobrazić sobie chłopca. Ma dziesięć lat. Przysypia w szkole, bo nie zjadł śniadania. W domu nie ma obiadu. Jego mama mówi, że dziś znów tylko chleb i woda. Nauczycielka widzi to codziennie – i zaczyna przynosić mu kanapki. Nie mówi nic. Po prostu je daje. Widać różnicę i to nie są liczby. To realne życie i to ono zmienia postawy ludzi.

Właśnie dlatego Fundacja To Proste postanowiła zrobić coś inaczej. Zamiast mówić o SDG językiem raportów, zaczęła opowiadać historie. I pojawił się… Kapitan Planeta 2030. Nie był superbohaterem. Nie walczył ze złoczyńcami w Gotham. Był symbolem każdego z nas. Tego, kto podlewa drzewa, nie wyrzuca jedzenia, wyłącza światło, pomaga sąsiadce z zakupami. Drobne, codzienne decyzje – ale wszystkie razem budują lepszy świat.

• Zamiast slajdów z celami SDG – karuzele edukacyjne na Instagramie.
• Zamiast akademickich wpisów – krótkie rolki na TikToku.
• Zamiast oficjalnych komunikatów – język, który tłumaczy, inspiruje i zachęca.

Efekt? Ponad 250 000 wyświetleń, dziesiątki szkół i przedszkoli zaangażowanych w akcję, setki wolontariuszy. A przede wszystkim – ludzie, którzy wcześniej nawet nie wiedzieli, że coś takiego jak SDG istnieje, zaczęli działać.

Jesteśmy dopiero na początku drogi, i też wielu rzeczy się uczymy, testujemy, sprawdzamy, jak odbierają nasze pomysły użytkownicy mediów społecznościowych i nie tylko. Mamy natomiast kilka wniosków, którymi z chęcią się podzielimy:

1. Tłumacz tak, jakbyś rozmawiał z bliskimi

Nie musisz mówić: „wdrażamy SDG13 w politykach lokalnych jednostek samorządu terytorialnego”. Nikt nie żyje takim językiem. Lepiej powiedzieć: „Chcemy, żeby nasze dzieci nie przegrzewały się latem w betonowych osiedlach.” Używanie prostego języka nie oznacza braku wiedzy czy lekceważenia tematu – wręcz przeciwnie. To świadoma decyzja, by być zrozumiałym i budować mosty między wiedzą a codziennością. 

2. Opowiadaj historię – nie mów o procedurach czy statystykach

Zamiast mówić o „poprawie dostępu do edukacji na terenach wiejskich” , opowiedz o dziewczynce z małej szkoły, która pierwszy raz dostała własny podręcznik. Albo o chłopaku, który codziennie pokonuje 5 kilometrów pieszo, by dotrzeć na zajęcia do szkoły. Pokazuj prawdziwych ludzi i ich życie. Mów o tym, co nam bliskie: zdrowiu, edukacji, ekologii, sprawiedliwości, relacjach. To jest język, którym mówi świat.

3. Daj miejsce ludziom w tej historii, pokaż ich sprawczość

W każdej dobrej opowieści jest bohater. A najbardziej angażują te, w których to my możemy się nim stać. Mów: „Twoje działania mają znaczenie. Nawet jeśli to tylko zakręcenie kranu podczas mycia zębów”, bo właśnie takie drobiazgi – powtarzane milion razy przez milion ludzi – zmieniają świat. Ludzie chcą być częścią zmiany, chcą przynależeć i poczuć, że ich decyzje coś znaczą. I właśnie na tym polega mądra komunikacja – nie na mówieniu o, a na zapraszaniu do wspólnoty.

Słowa mogą wiele, mają ogromną moc sprawczą. Mogą zniechęcać, zamykać, tworzyć dystans. Mogą też robić coś znacznie większego – łączyć, budzić zaangażowanie, inspirować do działania. SDG nie są dla wybranych. To nie jest ekskluzywny klub ekspertów i urzędników. Nie zachodnia moda. To zbiór wartości bliskich wielu ludzi w Polsce. Dbałość o wodę, edukację, zdrowie, sąsiedzką solidarność – to nie jest coś nowego. To zbiór wartości, które mogą, a w zasadzie powinny być kompasem dla każdego z nas. Tylko że ten kompas działa tylko wtedy, gdy rozumiemy, dokąd prowadzi. Dlatego mówmy o SDG prosto. Prawdziwie. Z emocją. Z sercem.